Van Stamboom tot Staatsgeheim

Hij komt er aan: nieuwe website Nationaal Archief

2011-05-02T19:03:00.002+02:00

Op 9 mei a.s. gaat de nieuwe website online van het Nationaal Archief in Den Haag. Op de studiezaal van het archief is de site al beschikbaar en ik heb hem kunnen proberen. Het is een verbetering.
Allereerst bestaat er straks de mogelijkheid om vanuit huis (of ergens anders, als er maar een internetverbinding is) de stukken vast te reserveren. Bij aankomst in het archief kun je het aangevraagde dan meteen afhalen. Dat scheelt tijd. Daartoe dien je eenmalig een profiel aan te maken. Door in te loggen op je profiel kun je ook bekijken welke stukken je bij vorige bezoeken hebt aangevraagd, handig!
Een andere vernieuwing is het samenvoegen van de diverse databases in één zoekmachine. Voor zover ik het kon zien, zitten daar ook nieuwe databases bij, waarvan mij vooral blij maakten de akten van Nederlandse overledenen in Franse krijgsdienst (1795-1815) en de database Staatse Militairen, die via intranet al langer beschikbaar was op de studiezaal (oorspronkelijk een kaartsysteem).
Er komt ook scanning on demand beschikbaar, er komt een transcriptiemodule, kortom, moderner, meer 2.0 (interactief) en gebruiksvriendelijker. Mooi werk.

Voorvader van Philip Freriks bij Waterloo 1815

2011-03-20T19:15:00.005+01:00

In het najaar van 2010 heeft de televisieserie Verborgen Verleden een aflevering gewijd aan de voorouders van Philip Freriks. In die aflevering komt Philip op het spoor van een voormoeder in de strafinrichting te Veenhuizen, die wel dertien onechte kinderen heeft gekregen. Ook ontdekt hij een voorvader die in de Slag bij Waterloo heeft gevochten. Niet aan de kant van de Fransen (wat francofiel Philip dacht en had gewild), maar voor de tegenstanders van Napoleon, in dit geval de Nederlanders.

Ik heb voor Teleac (nu NTR) het onderzoek gedaan naar die voorouder. Hoe ze me op het spoor zijn gekomen weet ik niet, maar de redactie had me opeens te pakken. Aanvankelijk zou ik nog in beeld verschijnen, maar dat is later geschrapt (jammer?). Er is veel geschrapt en geschoven in die aflevering, dat schijnt zo te gaan bij televisie. Ik heb echter meer verstand van archieven dan van televisie maken, dus vraag mij niet waarom dat is. Uiteindelijk stond Philip alleen op de heuvel met de leeuw te Waterloo. Hij was best wel onder de indruk. Mooi om te zien.
Televisietechnisch klopt het allemaal, die uitzending, maar archieftechnisch niet. Laat me dat uitleggen.
Als je de aflevering bekijkt, kun je de indruk krijgen dat je in het Stadsarchief Amsterdam moet zijn voor onderzoek naar je Waterloo-voorouder. Archiefmedewerker Harmen Snel laat Philip Freriks een microfiche zien. Die microfiche is echter afkomstig van het Centraal Bureau voor Genealogie en bevat de stamboekinschrijving van voorvader Freriks. Het stamboek zelf is in te zien bij het Nationaal Archief in Den Haag. Dus Freriks kijkt in het Stadsarchief Amsterdam naar een fiche van het CBG met daarop een afbeelding van een archiefstuk uit het Nationaal Archief. Kunt u het nog volgen?
Dit was aanvankelijk anders gepland, ik zou Philip in het Stadsarchief laten zien dat zijn voorvader voorkomt op een lijst (die dan weer wel in het archief in Amsterdam berust !) van deelnemers aan de Slag bij Waterloo, die een gratificatie of prijzengeld hebben ontvangen. Ga echter niet linea recta naar Amsterdam om in die lijsten te zoeken. Allereerst weet het personeel van het Stadsarchief waarschijnlijk niet waar u met uw vraag op doelt en in de tweede plaats heeft het absoluut geen zin om in die enorme hoeveelheid namen (30.000) te zoeken als u het legeronderdeel niet kent.

Op het Stamboom Forum heb ik een subforum opgericht voor vragen en weetjes over voorouders die bij Waterloo hebben gevochten. Stel daar gerust uw vraag.

Egypte & Napoleon

2011-02-10T00:05:00.004+01:00

Zondag was ik in het Teylers Museum in Haarlem, voor de tentoontelling Egypte & Napoleon. Oorlog en onderzoek.

Napoleon trok (toen nog als generaal) in 1798 richting Egypte. Eindbestemming van zijn reis was India, maar daar is hij nooit gearriveerd. In zijn kielzog reisde een flink aantal wetenschappers, die zo ongeveer alles vastlegden wat ze maar tegenkwamen: piramides, mummies, tempels, flora en fauna. Dat resulteerde later in de indrukwekkende boekenreeks Déscription de l’Égypte, door het Teylers al bij het gereedkomen in 1826 aangekocht.
Op de tentoonstelling zijn illustraties uit de boeken te zien, er zijn mummies, er is veel materiaal uit het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. De Egypte-liefhebber komt zeker aan zijn trekken, de Napoleon-fan iets minder. De militaire geschiedenis blijft onderbelicht; er ligt een prachtig cavallerie pistool naar eind 18e eeuws model en een mes met twee bladen, door de Mamelukken gebruikt. Maar OK, het Teylers is geen legermuseum.
Als het niet al te druk is, kost het bekijken van de tentoonstelling hooguit drie kwartier. Daarnaast is er dan natuurlijk de vaste collectie, altijd mooi, en het restaurant met allerlei lekkers (o.a. Egyptische snoepjes!).
Zeker de moeite waard is de extra rondleiding, waar u zich bij de kassa voor kunt inschrijven. Deze voert naar boven, naar de oude bibliotheek. Normaal is de bovenverdieping niet toegankelijk voor bezoekers. Een gids laat een aantal illustraties zien uit de Déscription en vertelt het nodige. Aan te raden!

De tentoonstelling duurt t/m 8 mei 2011. Info: http://www.teylersmuseum.nl/.

H.J. Wolters overleden

2010-12-11T00:05:00.014+01:00

De heer Wolters, van de Collectie Wolters, is onlangs op 84-jarige leeftijd overleden.
Ik ben ooit bij hem in Maarssen op bezoek geweest. Hij heeft me toen uitgelegd hoe hij zijn collectie militaire huwelijken in de loop der jaren bij elkaar gesprokkeld heeft en hoe hij zijn aantekeningen thuis minutieus overtypte, carbonvelletje er tussen. Dat carbonvelletje bleef, ook in de tijd van PC en tekstverwerker. Daar wilde hij niet aan.
Ik las op de website van het CBG dat men daar bezig is met het vervaardigen van een totaalindex op de collectie. Dit in overleg met de maker. Wat Wolters in ieder geval niet wilde - zo vertelde hij mij - was dat zijn levenswerk plompverloren op het internet zou worden geplaatst, voor iedereen te raadplegen. De collectie is al fysiek te raadplegen, in zijn totaliteit bij het CBG en in afzonderlijke delen bij de archiefbewaarplaatsen. Wolters wilde de onderzoekers bedienen die lid waren geworden van een club als de NGV of het CBG. Als het geheel gratis te raadplegen zou zijn op internet, zou er voor veel mensen al minder reden zijn om elk jaar weer die contributie te betalen. En daar zit wat in, niet? Ik kom steeds meer genealogen tegen die de vruchten van hun jarenlange onderzoek ooit op het web hebben geplaatst en daar nu spijt van hebben, omdat het klakkeloos en zonder bronvermelding of dankjewel door jan en alleman wordt ‘overgenomen’. Gepikt dus.
Wolters is echter aardig ingehaald door de ontwikkelingen. Tal van archieven hebben hun DTB-registers gedigitaliseerd, ook die van de garnizoensplaatsen, waar de meeste militaire huwelijken zijn voltrokken. En door een website als soldaten-genealogie van Rian Dirksen, is een deel van die huwelijken makkelijker te vinden. Maar het blijft een geheel van toevalsvondsten, Wolters streefde naar het geheel, inclusief de barrièresteden.
Er is een plaats die men tevergeefs zal zoeken in de Collectie Wolters en dat is Amsterdam. Ik sprak Wolters ergens in de beginjaren van deze eeuw en nog steeds was hij zichtbaar verontwaardigd over de arrogantie van een ambtenaar van het Gemeentearchief Amsterdam. Ik begreep uit zijn woorden dat dat ergens in de jaren ’60 van de vorige eeuw moet zijn geweest. Nooit zou hij meer een stap zetten in dat archief, Amsterdam zou blijven ontbreken in zijn overzicht, het was niet anders. Ik zou ooit nog een soort peiling voor hem doen in de Amsterdamse ondertrouwregisters of er überhaupt wel sprake is van een aparte vermelding van militairen. Dat heb ik toen met Wolters afgesproken en tot mijn schaamte moet ik bekennen dat ik me dat pas weer herinnerde toen ik van zijn overlijden hoorde.
Als nevenproduct van zijn arbeid heeft Wolters een kaartsysteem opgebouwd van commanderende officieren van het Staatse Leger uit de periode 1648-1811. Bij een huwelijk werd aangetekend in wiens legereenheid (bataljon, eskadron, compagnie etc.) de desbetreffende militair diende. Vaak vinden we daar ook de toenmalige garnizoensplaats vermeld. Legereenheden wisselden regelmatig van garnizoen en via het kaartsysteem zijn die troepenverplaatsingen te volgen. Ik had de indruk dat dat kaartsysteem completer is dan het boek Vredesgarnizoenen van Ringoir. Wellicht ooit te publiceren als aanvulling?
Moge de heer Wolters rusten in vrede.

Is het College Bescherming Persoonsgegevens selectief? (1)

2009-09-10T00:07:00.012+02:00

Lang geleden, in 2003, heb ik via email contact gehad met het College Bescherming Persoonsgegevens. Wat was daartoe de aanleiding?
Op internet was ik gestoten op de website van de Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka. Op die site vond ik een lijst van Nederlandse rechts-extremisten. Van achttien personen werden daar gegevens vermeld over hun godsdienst en levensovertuiging, hun politieke gezindheid, hun ras, hun gezondheid, hun lidmaatschap van een vakvereniging en hun vermeende strafrechtelijk verleden. Bovendien werden geboortedata- en plaatsen vermeld, de namen van hun partners, familierelaties en stonden er foto’s van de betreffende personen op de site. Ik vroeg mij af: mag dat wel?
Ik heb de mensen van Kafka gemaild, maar die gaven geen sjoege. Daarna heb ik het CBP benaderd, op de website van Kafka gewezen en hen de volgende vraag voorgelegd:
Stel nu (en dat zit er dik in), dat het niet mag wat Onderzoeksgroep Kafka hier doet, wat dan? Kan ik dan bezwaar maken? Of kan dat niet omdat het niet mijzelf betreft, maar anderen, die ik niet ken? Gaat u, als college, die personen dan inseinen? Of is dat uw taak niet?
Ik kreeg, juist binnen een maand (!), een mailtje terug van mevrouw S. Artz, juridisch medewerker communicatie van het College. Ik ga niet citeren uit die mail (er staat ergens onderin een dreigende zin die begint met de woorden: De inhoud van dit bericht is vertrouwelijk blablabla). Artz ging niet concreet op de zaak in. Eigenlijk is het een heel nietszeggend, formeel mailtje, maar dat is vaak zo bij antwoorden van overheidsorganen op vragen van burgers. Ze wees me op de taken en bevoegdheden van de CBP, het bestaan van de WBP, de Wet Bescherming Persoonsgegevens, met name op de artikelen 6 t/m 9. Maar een specifiek antwoord op bovengestelde vraag heb ik niet gekregen.
Ik heb de zaak destijds verder laten rusten. Bovendien had ik toen nog geen blog, wat moest ik verder met de kwestie? Dat is het leuke van een blog: ook al interesseert het geen hond wat je schrijft, of wat jou bezighoudt, het staat toch maar lekker op internet. Duh.
Privacy is anno 2009 een veel hotter item dan destijds in 2003. Het CBP heeft veel goeds bereikt in die zes jaar en er ook voor gezorgd dat burgers, overheid en bedrijfsleven zich meer bewust zijn geworden van hun rechten en plichten op het gebied van privacy. Door de vele databanken, sociale websites e.d. is dat opeens actueel geworden. Het College publiceerde daar in 2007 het uiterst bruikbare Richtsnoeren publicatie persoonsgegevens op internet over.
Wat wil het geval, de website van Kafka bestaat nog steeds! Zelfde naam, webdesign nog steeds uit het jaar 2000, vrijwel niets veranderd, alleen is het lijstje rechts-extremisten aangegroeid tot zesentwintig personen.
Alles wat volgens het CBP en de WBP niet mag, doet Onderzoeksgroep Kafka nu juist wel. Al tien jaar lang. Onbegrijpelijk. Het CBP kan niet zeggen dat ze niet wisten van het bestaan van de site, want daar heb ik ze al in 2003 op gewezen. Wellicht hebben ze geprobeerd iets tegen Kafka te ondernemen, maar is ze dat niet gelukt. Ik ben zo vrij dat te betwijfelen. En het Openbaar Ministerie zal het wel weer te druk hebben gehad met boeven aanklagen.
Maar de belanghebbenden, de personen van wie op de site van Kafka hun doopceel wordt gelicht, hebben die zelf geen stappen ondernomen? Hebben ze geklaagd, bij Kafka, bij het CBP, bij de politie wellicht? Of vinden ze het wel stoer om op zo’n site te staan? Wie het weet mag het zeggen, ik heb in mijn vriendenkring geen rechts-extremisten.
Er blijft tenslotte maar een oplossing over: ik moet zorgen dat ik zelf op die site kom. Kan ik bij het CBP gaan klagen omdat ik belanghebbende ben. Ik moet alleen nog iets verzinnen waardoor ik noemenswaardig ben voor Kafka. Ik weet al iets: deze column. Want wie het opneemt voor fascisten is zelf een fascist, toch?

Martin Bril over Napoleon

2009-04-23T00:01:00.001+02:00

Martin Bril kan voor geen meter rechtuit schrijven. Hij slaat zijweggetjes in, maakt opeens een rare gedachtesprong of legt plotseling een apart accent.
Zoiets dus.
Van die dingen.
Ik houd wel van die stijl. Niet op de snelst mogelijke manier van A naar B. Take the long way home. Het gaat bij schrijven niet alleen om de inhoud, maar zeker ook om de vorm.

Bovenstaand stukje had ik op de plank liggen, omdat ik Martins Napoleon-boekje, De kleine keizer, hier wilde bespreken. Maar dat heb je met die amateurbloggers als ik, er zit geen druk achter, er is geen deadline en het komt dus maar niet van die plank af.
En nu is Martin dood. Voor mij volslagen onverwacht, ik wist niet dat de kanker teruggekomen was. Weer een rock ‘n’ roll coryfee de kist in. Boudewijn Büch schreef ook al over rock ‘n’ roll en Napoleon. Een non-conformist was het wel, die Napoleon. Misschien is dat het.
Maar toch even over dat boekje. Als er over iemand veel is geschreven, dan is het wel over Napoleon. Er bestaat zelfs een publicatie waarin zijn leven van dag tot dag te volgen is (Itinéraire de Napoléon au jour le jour door Jean Tulard en Lois Garros). Dus je moet wel een verrekte goede reden hebben om daar iets aan toe te voegen.
Als je al redelijk ingelezen bent in Napoleon, biedt Bril niet veel nieuws. Ik haalde er toch iets uit: Napoleon had niet een, maar twee veldbedden mee op reis, zodat hij ’s nachts van bed kon wisselen. Dat wist ik nog niet. De ondertitel van De kleine keizer luidt: verslag van een passie. En dat is het. Hoe kan een weldenkende volwassen man zich met zo iets bezighouden? Ik herken me er helemaal in. Moet ik weer zo nodig ergens in Duitsland stoppen met de auto, omdat er een boom staat waaronder Napoleon waarschijnlijk heeft uitgerust. Napoleon wordt niet voor niets geassocieerd met geesteszieken. In psychiatrische inrichtingen vond je vroeger heel wat patiënten die dachten dat ze Napoleon waren. Maar gezien het gebrek aan geschiedenisonderwijs zal dat aantal snel teruglopen.

Moraal van het verhaal: als je eens iets wilt lezen over Napoleon, dan is het boekje van Bril een mooi begin. Hij kan goed maken wat al die saaie geschiedenisleraren hebben verzuimd. Mocht je een chronologische, no-nonsense levensbeschrijving van Napoleon willen lezen, kijk dan nog even verder.

Google Streetview

2009-03-20T00:06:00.003+01:00

Met een computer en een snelle internetverbinding hoef je tegenwoordig de deur niet meer uit. Boodschappen doen, werken, filmpje kijken, alles kan vanachter de PC. Nu ik laatst Google Streetview heb leren kennen, heb ik er weer een reden bij om thuis te blijven.
Ik heb met behulp van Streetview een wandeling door Amsterdam gemaakt, langs plaatsen die ik goed ken. Het huis op de Jacob van Lennepkade waar mijn moeder opgroeide (dat hoge huis in het midden van de foto). Verscholen achter de bomen het huis in de Nicolaas Maesstraat waar ik ooit zelf heb gewoond. Café De Knijp, op de hoek van de Van Baerlestraat, zit er ook nog steeds, zie ik. In het oude archief op de Amsteldijk heb ik veel tijd doorgebracht. Maar ook in het nieuwe archief aan de Vijzelstraat ben ik regelmatig te vinden. Ik ga nog even langs mijn favoriete boekwinkel. Om tenslotte een afzakkertje te nemen in het beste café van Amsterdam.
Met behulp van de oude kadasterkaarten op WatWasWaar kan ik exact uitvogelen waar al mijn Amsterdamse voorouders hebben gewoond. Zou het huis er nog staan? Om zoiets te weten te komen was je vroeger ettelijke euro's aan treinkaartjes kwijt. Of aan parkeergeld en dat is in Amsterdam niet mals. Maar nu is dat allemaal gratis en binnen no-time te realiseren.
Om de slotregel van een gedicht van Gerard Reve aan te halen: Je vraagt je wel eens af: waar hebben wij het aan verdiend?
--
Google Streetview is te vinden op Google Maps.

Stadsarchief Keulen ingestort

2009-03-03T20:29:00.002+01:00

Zit je net lekker te werken in de studiezaal, een middeleeuwse charter voor je op tafel, begint die tafel opeens te trillen. Het hele gebouw gaat vervolgens schokken en beven, iemand neemt je bij de arm en schreeuwt: Eruit! Eruit! Amper buiten gekomen hoor je het gebouw achter je instorten. Dat overkwam – volgens Die Welt – de Duitse historicus Paul S., die in het Keulse archief stukken raadpleegde voor zijn proefschrift.
Het gebouw is vanmiddag rond 14.00 uur volledig ingestort en tot nu toe (20.00 uur) zijn er nog geen doden gemeld. Wel wordt er van vermisten gesproken. Historicus Paul vertelt dat hij meteen de studiezaal is uitgerend, maar dat er zich daar nog oudere mensen bevonden, die minder snel ter been waren dan hij.
Over de oorzaak is nog niets bekend, echter naast het archief was men bezig met de bouw of verbouwing van een ondergrondse metrolijn.
Ik schrok van dit bericht. Ik ben nooit in het archief in Keulen geweest, maar ik kom regelmatig in het Amsterdamse stadsarchief dat ook naast een ondergrondse metrotunnel staat. Nu ziet het gebouw De Bazel er verschrikkelijk stevig uit, het is zeer onwaarschijnlijk dat het instort, maar toch. Met die metrobouwers van tegenwoordig weet je het maar nooit.

Juist de studiezaal van een archief is een plek waar vrijwel nooit iets opzienbarends gebeurt. Volgens velen is het daar zelfs ronduit saai. En dan zoiets. Ik heb een aantal foto’s gezien van het ingestorte gebouw, het is net of er een aardbeving heeft plaatsgevonden. Ik hoop van ganser harte dat er geen doden zijn gevallen, maar ik vrees het ergste.

En in de tweede plaats hoop ik dat er een aantal van die middeleeuwse charters behouden kunnen worden. Maar ook wat dat betreft zie ik het niet rooskleurig in. Een overstroming is het ergste voor archiefstukken en daarna brand, maar een instorting? De komende dagen zullen het uitwijzen.

DFA genealogie

2009-02-28T00:12:00.006+01:00

Ja, u leest het goed: DFA, geen DNA. DNA- ofwel genetische genealogie raakt al aardig ingeburgerd, maar daar wil ik het deze keer niet over hebben.
Wel over DFA: Descent From Antiquity. Het is de genealogie die zich bezighoudt met de afstamming van de nu levenden van mensen uit de oudheid (Romeins tot de Constantijnse wending van 313 na Christus , maar ook Egyptisch en Aziatisch).
Sinds ik een mogelijke afstammingslijn heb gevonden met Karel de Grote (zie daarover mijn blog Een lijntje naar Karel), is de beer los. Ik wil meer!
Vroeger dacht ik: bij dit soort afstammingsonderzoek belanden we in het rijk der fabelen. Van mijn studie theologie weet ik nog dat de afstammingstabellen in de Bijbel (om aan te tonen dat Jezus van David afstamt), elkaar tegenspreken. In de bibliotheek van Ons Voorgeslacht in Rotterdam hing vroeger (nu nog?) een afstammingsreeks die terugvoerde naar Adam.
Misschien kent u de boeken van Sir Laurence Gardner, in het Nederlands vertaald als Erfopvolgers van de Graal en Oorsprong van de Graalkoningen? Nota bene: dit was nog ruim voor de Da Vinci Code van Dan Brown. Zeer vermakelijke lectuur. Maar daarover een andere keer.
Toch wordt er ook op wetenschappelijke wijze onderzoek gedaan naar afstamming uit de oudheid. Een naam die u in dit kader moet kennen is die van de Fransman Christian Settipani (geb. 1961), van huis uit computerspecialist. Vanaf eind jaren 1980 schreef hij een flink aantal boeken (in het Frans, sommige ook vertaald in het Engels), waarin hij materiaal aandraagt om te komen tot autoroutes généalogiques die ons verbinden met de oudheid.
De naam Settipani is bekend bij de genealogische incrowd, ook in Nederland. Maar het onderwerp waarmee hij zich bezighoudt verdient mijns inziens meer aandacht. Een van de problemen is echter dat zijn boeken in ons land vrijwel niet te krijgen zijn en dat ze in het Frans geschreven zijn. En Frans is geen wereldtaal meer, hoezeer de Fransen zelf ook het tegendeel beweren.
Wellicht een idee om een groepje DFA genealogie op te richten? Ik doe mee. Aanmeldingen aan Bas Lems via mijn profiel op deze site. Huiswerk voor de eerste bijeenkomst: lees het artikel Descent from antiquity op de Engelstalige Wikipedia-site.

Waterloo 2015

2009-02-06T00:01:00.005+01:00

De beroemde Slag bij Waterloo die in 1815 plaatsvond tussen Napoleon enerzijds en de geallieerden onder Wellington, de Prins van Oranje en Blücher anderzijds, beleeft over enkele jaren zijn 200e verjaardag.
In Engeland zal dat breeduit gevierd worden, dat is een ding dat zeker is. In het Belgische plaatsje Waterloo zal het gevecht ook herdacht worden en anders komen in ieder geval de Britten in nog grotere getale die kant op dan ze nu al doen. De Fransen staan bij de naam Waterloo niet meteen te springen. Bovendien: hoe vier je een nederlaag?
De viering in Nederland is een probleemgeval. Ik denk dat we van regeringswege niet veel hoeven te verwachten. Ongetwijfeld zal het Legermuseum (nu nog in Delft, tegen die tijd in Soesterberg) er aandacht aan besteden. En het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. Maar dat is dan ook hun niche. En VPRO's Andere Tijden. Ik zie de aanstaande koning Alexander nog geen krans leggen voor de gevallenen van 1815, maar misschien vergis ik me en gaat er met hem in het koningshuis een andere wind waaien.
Hoe dan ook, ik ga het wel herdenken. Sterker nog: ik ben nu al bezig met een project rond de herdenking van de Slag bij Waterloo. Allereerst met het opbouwen van een database met de namen en basisgegevens van alle mannen die hebben meegevochten of in ieder geval paraat stonden. Ik heb die lijsten vorig jaar na lang zoeken in een archief gevonden. In mijn vroegere onwetendheid ging ik er van uit dat er vast wel een boek in een bibliotheek ergens stond met die bijna 30.000 namen. Maar dat is dus niet zo. De geschiedwetenschap was tot nog niet zo lang geleden niet geïnteresseerd in de namen van de gewone man of vrouw. De new military historian Richard Holmes typeert de oude militaire geschiedenis als landkaarten met pijlen erop.
Door de opkomst van genealogie in de laatste decennia is er dan eindelijk aandacht voor het geploeter van onze arme voorouders. En voor de namen van al die mannen van een jaar of twintig die zoveel ellende hebben doorstaan in de blubber van Waterloo. Zoals ik al vaker heb gezegd: genealogie is een middel om die hele grote geschiedenis een klein beetje van jezelf te maken.

Ons Voorgeslacht in een nieuw jasje

2009-01-26T00:01:00.008+01:00

De Zuidhollandse Vereniging voor Genealogie Ons Voorgeslacht is niet meer. Vanaf 1 januari 2009 is het de Hollandse Vereniging voor Genealogie geworden. Expansiedrift? Een grotere afzetmarkt? Wellicht, maar er zijn ook puur historische gronden voor een naamsverandering. Ik zit al lang bij die club, het was de eerste vereniging waar ik lid van werd toen ik stamboomonderzoek ging doen. Lange tijd verkeerde ik in de veronderstelling dat er naast die Zuidhollandse- dan ook een Noordhollandse vereniging moest zijn. Maar die was er niet en die is er ook nooit gekomen. Het Westfries Genootschap heeft een werkgroep Stichting Westfriese Families met een periodiek van dezelfde naam. Maar dat is om diverse redenen niet te vergelijken met Ons Voorgeslacht.
Na 63 jaar is er behalve de naam nog iets veranderd en wel de (ook genaamd het) omslag. Er was eigenlijk nooit een omslag. Net zoals bij Gens Nostra van de NGV en het bovenstaande Westfriese Families begon het eerste artikel gewoon op de voorpagina. Bij een jubileum- of themanummer kwam er soms een kaftje van iets dikker papier, maar dat bleef een uitzondering.
Dat had een reden. Heel wat mensen lieten tijdschriften vroeger inbinden door een boekbinder. Sommigen deden het zelf, al dan niet met behulp van geprefabriceerde banden, reeds voorzien van de titel van het periodiek. Maar waar vind je tegenwoordig nog een binder en als je er al eentje vindt, is die dan nog te betalen? Hetzelfde heb ik met gravures. Als ik die laat inlijsten door een bepaalde lijstenmaker in Bussum ben ik 80 euro kwijt (per stuk). En dat is dan nog zonder museumglas. Vakmanschap is mooi, maar het is niet meer te betalen.
Ook de opkomst van de computer heeft een boel veranderd. Van Ons Voorgeslacht heb ik de eerste zestig jaargangen op cd-rom. De allereerste jaargangen waren in mijn tijd al niet meer te krijgen, bovendien hoeveel meter boekenplank zouden al die jaargangen niet beslaan? Wat er ook voor nadelen mogen kleven aan het overzetten van boeken en tijdschriften op een digitaal medium (de OCR-techniek is nog steeds niet foutloos), de voordelen zijn vele malen groter.
Nu dus een full colour omslag. De inhoud is verreweg het belangrijkste, maar het oog wil ook wat. Bovendien is het handig dat op de binnenzijde van de omslag nu een korte inhoudsopgave staat. Het gebeurde vaak dat ik een jaargang helemaal door moest spitten op zoek naar een artikel, dat gaat nu stukken sneller.
Sommigen zullen altijd wat te klagen houden. Vergeleken met de glossy’s in de supermarkt zijn de genealogische tijdschriften natuurlijk oerlelijk. Maar voor een beetje lifestyle magazine moet je flink in de buidel tasten, de schoorsteen van de uigevers moet immers ook roken. En neem maar van me aan dat hun kachels niet branden op turf.

Klein puntje: op de achterbinnenzijde van de omslag wordt nog steeds gesproken van de Zuidhollandse Vereniging voor Genealogie (twee maal). Dat moet er nog even uitslijten.

Sommige mensen hebben er belang bij dat het archief een zooitje is

2009-01-15T00:10:00.000+01:00

Als archivaris heb ik een tijd gewerkt voor een grote gemeente in Nederland. Gedetacheerd. De archieven van twee diensten van die gemeente moesten worden samengevoegd. Dat konden ze blijkbaar niet zelf, dus huurden ze mij in. Later besefte ik waarom.
Het imago van archivaris is niet best en de salariëring is navenant. Altijd die flauwe grappen (Weet je hoe een archivaris klaarkomt? In poedervorm!). Iedereen binnen de organisatie vindt zichzelf belangrijker dan jij. En jij kan dan de rommel opruimen die zij hebben gemaakt. Dossiertje zoek? Echt niet, eerlijk niet, ik heb het niet gedaan. Het is niet wat je denkt, het is per ongeluk gegaan.
Op de archiefschool had ik netjes geleerd: archief is de schriftelijke neerslag van het handelen van een organisatie. Dat is zo, daar valt geen speld tussen te krijgen. Maar wat er niet bij verteld werd en wat ik pas op de werkvloer leerde: mensen hebben belangen bij het archief. Het archief is, zoals bijna alles in een organisatie, een politiek instrument.
Als een ambtenaar zijn of haar werk niet goed doet, dan is die ambtenaar er niet rouwig om dat documenten (de archivaris spreekt van stukken) verdwijnen die daarvan getuigenis afleggen. In de jaren ‘90 van de vorige eeuw bepaalde de nieuwe Archiefwet dat de overbrengingstermijn voor overheidstukken werd verkort van vijftig tot twintig jaar. In andere woorden: na twintig jaar ligt wat jij gezegd hebt op vergaderingen voor jan en alleman vrij ter inzage in de studiezaal van een archief.
Ik heb ambtenaren meegemaakt die hun lades en kasten potdicht hielden. Uiteindelijk kon ik niet anders dan de hulp inroepen van de gemeentelijk archiefinspecteur. Die kon er voor zorgen dat de stukken weer tevoorschijn kwamen en opgeslagen werden waar ze hoorden. De inspecteur was een soort vaderfiguur voor mij. Weet je, Bas, zei hij op een gegeven moment, sommige mensen binnen de organisatie hebben er belang bij dat het archief een zooitje is.

Bovenstaande geldt voor overheidsorganisaties. Bedrijven kennen geen archiefwet en hoeven aan geen enkele termijn te voldoen. Ze moeten verantwoording kunnen afleggen aan de fiscus, maar dan heb je het wel zo’n beetje gehad. Wat er over jou is besproken in een directieoverleg zul je never en nooit te weten komen. Dat verdwijnt in het ronde archief.

Een lijntje naar Karel

2009-01-15T00:01:00.002+01:00

Als broekie van in de twintig volgde ik eens een discussie tussen ervaren stamboomonderzoekers over hun Middeleeuwse kwartieren. Welluidende namen als Van Teylingen, Van Brederode, Van Arkel, Van Alkemade, Aem van der Burch, Dirk I bis, Arnulf ‘het Kind’ (of was het Lodewijk?) vlogen over tafel. Ik kon er geen touw aan vast knopen.
Met mijn stamreeks kom ik niet echt in de middeleeuwen. Rond 1500 zwijgen de bronnen over mijn familienaam in alle talen. Via Doen Beijensz ben ik verwant aan half Zuid-Holland, dat dan weer wel, maar echt voorname voorouders levert me dat niet op.
In al de jaren dat ik stamboomonderzoek doe heb ik mijn focus verlegd van de zestiende naar de negentiende eeuw. Toen ik op de Archiefschool eenmaal had leren zoeken in de verbaalarchieven van de ministeries op het toenmalige Algemeen Rijksarchief, besefte ik dat daar een gigantische hoeveelheid persoonsinformatie lag opgeslagen. Onderhevig aan verzuring (vlekken, vergeling), van dat dunne papier, beschreven met een kroontjespen, bij de minste of geringste aanraking scheurt het. Je ziet het verleden onder je handen wegrotten. En je ruikt het.
Laatst maakte iemand mij echter attent op een mogelijke lijn naar Karel de Grote. Via Van Geest in het Westland. Voor de kenners: reeks 178 (Barendrecht) op de Karel de Grote website en dan vanaf generatie 30. Theoretisch klopt het allemaal: slechts veertig generaties scheiden Karel en mij.
Ik heb het niet zo op genealogie als zoektocht naar een voorname afstamming. Niet dat het meritocratische ethos van deze tijd mij altijd kan bekoren. Ik heb teveel omhooggevallen rijken gezien toen ik in ’t Gooi woonde. Doe mij dan maar oud geld.

Maar toch ben ik een heel klein beetje trots. De ruïne van Brederode is nu een persoonlijk lieu de mémoire geworden. Mijn voorvader Willem (1215-1285) heeft er immers ooit gewoond. En dat is ook het leuke van stamboomonderzoek: het maakt die hele grote geschiedenis een klein beetje van jezelf.

Mijn archief PCeeetje

2009-01-06T00:03:00.002+01:00

Ik was een early adopter van de Asus Eee PC. De mijne is een 4G, een van de eerste sub-notebooks ever. Nu trouwens al zwaar achterhaald door een nog immer uitdijend legioen van klonen.

Mijn keuze voor dit pc-tje had een heel praktische reden: het gewicht. Ik sleep mijn laptop (een Schlepptop dus) met me mee van archief naar bibliotheek, reis met het openbaar vervoer, maar moet soms een flink eind lopen naar de plaats van bestemming. Dan ben je die meer dan drie kilo liever kwijt dan rijk, zeker als je ook nog je fotocamera, notitieblok, leesvoer en thermoskan met je meezeult.

Dit dingetje weegt nog geen kilo. Het valt me op dat in vrijwel geen enkele advertentie van computerwinkels het gewicht van deze mini-laptops wordt vermeld. Kennelijk heeft het gadget-gehalte meer appeal dan de praktische hanteerbaarheid. En computerverkopers zullen weinig aan archiefonderzoek doen, dat zal ook meespelen.

Het toetsenbord is klein, te klein voor mensen die gewend zijn met tien vingers te typen. Stumpers die het nog doen met twee vingers zullen hier minder last van hebben. Het scherm is echter prima, alles is uitstekend te lezen en veel programma's (Word e.d.) kennen de mogelijkheid om letters te vergroten. Gebruik er een (draadloze) muis bij, dat is stukken comfortabeler dan het touchpad.

Om de prijs laag te houden worden veel sub-notebooks geleverd met open source software (Linux, OpenOffice e.d.). Dat is voor genealogen een probleem, er zijn wel genealogieprogramma's die op Linux werken, maar die zijn in Nederland niet populair. Ik heb Windows XP geïnstalleerd, enkel en alleen om mijn genealogieprogramma (Haza-21) te kunnen gebruiken. Dat werkt overigens prima, zeker nadat ik het 512 Mb RAM-geheugen had vervangen door een 2 Gb module (circa 25 euro).

Mijn notebookje heeft een SSD, een Solid State Disk, dus een harde schijf zonder bewegende onderdelen. Daarmee bouw je een heel robuuste computer. Grote SDD's waren en zijn echter duur, dus ik moet het doen met slechts 4 Gb. Dat red ik net (XP, Haza-21, Word, Excel, Explorer, Powerpoint, virusscanner, Adobe Reader). Ga je over op een klassieke harde schijf, dan heb je meer ruimte, maar je moet voorzichtiger zijn met het apparaat. Niet dat ik gooi en smijt met die van mij, maar hij is gewoon mee te nemen in rugzak of zelfs (heel onopvallend!) plastic tas.

Conclusie: het is een prima dingetje om in het archief iets op te zoeken. Om akten en lijsten in te voeren is het toetsenbord te klein. Archiefbezoek verandert de laatste tijd echter in rap tempo door de opkomst van de digitale camera. Met de camera fotografeer ik een hele rits akten of lijsten, die ik thuis op mijn 22 inch breedbeeldscherm dan naar hartelust kan transcriberen. Leve de digitale revolutie!

Simone van der Vlugt en de Accijnstoren

2009-01-03T22:14:00.004+01:00

In het verhaal Victorie! van Simone van der Vlugt stelt Jorden, de hoofdpersoon, aan zijn klasgenootje Margriet van Foreest voor om naar de Accijnstoren te gaan. Het verhaal speelt zich af in het Alkmaar van 1573, toen de stad door de Spanjaarden werd belegerd.
Er was echter helemaal geen Accijnstoren in die tijd. Die dateert pas van 1622. Ik heb de vroedschapsresoluties er nog even op nageslagen: Is mede op te propositie van den heer burgemr. Oudesteijn goetgevonden de fabrijken deser stede te authoriseren om een bequame plaets ofte huijsken te doen maken tot gerijff van den pagter van de 36 st. ende collecteur van de stads excijse; ende om de fondamenten soo swaer als daer toe van nooden sal wesen uijtten water op te doen halen, stellende voorts de langte en weijtte van ‘t voors huijsken ter discretie van fabrijken (Regionaal Archief Alkmaar, oud stadsarchief inv.nr. 98, resolutie dd. 11-7-1622). Een paar maanden later wordt besloten dat er een torentje op het huisje wordt geplaatst, maar als de omwonenden daar een uurwerk op willen hebben, moeten ze dat zelf betalen (resolutie dd. 22-10-1622).
Moeten we zo’n datering dan opvatten als een vorm van dichterlijke vrijheid? Ik denk het niet. Simone van der Vlugt heeft veel historische jeugdromans geschreven en voor zover ik ze heb gelezen zijn ze de moeite waard. Het is een aantrekkelijke mix van geschiedenis en spanning, zeker voor het beoogde scholierenpubliek. En misschien zoek ik maar spijkers op laag water.
OK, nog een klein spijkertje dan. In het boek Schijndood bezoekt hoofdpersoon Kris het archief in Alkmaar. Hij gaat daar op zoek naar de doopinschrijving van Olivier, de persoon van wie hij een reïncarnatie zou zijn. Hij krijgt de originele doopboeken in handen (kan niet, je kunt enkel de kopieën raadplegen, dat is tegenwoordig in bijna elk archief zo). Hij leest het zwierige 17e eeuwse schrift (een beginnend archiefonderzoeker kan dat meestal niet lezen, sommigen kunnen het na jaren nog niet, volg eerst een cursus oud-schrift). De letters zijn geschreven op perkament (de doopboeken uit die tijd zijn van papier, perkament is meer iets voor charters uit de middeleeuwen). En dat ze vriendelijk werden geholpen door een vrouw van middelbare leeftijd die achter de balie zit. Dat kan dan weer wel, want in het Alkmaarse archief zijn ze heel vriendelijk.
Het is bekend dat veel schrijvers hun boek-in-wording koesteren als een baby. Niemand mag er aan komen. Begrijpelijk, maar op een gegeven moment moet je het uit handen geven. Zeker als je historische romans schrijft. Simone zal vast heel wat research en archiefonderzoek hebben gedaan, daar twijfel ik niet aan. Maar ze had het ook moeten laten lezen door iemand met een meer dan gemiddelde kennis van de geschiedenis van Alkmaar.
Simone schrijft de laatste tijd thrillers. Die zullen ongetwijfeld goed verkopen, maar het is niet echt mijn genre. Gelukkig blijft ze naast haar boeken voor volwassenen ook nog historische jeugdromans schrijven. Op haar website kondigt ze al een nieuw boek aan dat zich afspeelt in de Romeinse tijd. Het is een uitgebreide versie van Het Hercynische Woud. Ik ga het zeker lezen.

Simone’s website: http://www.simonevandervlugt.nl/

De Gouden Bocht

2008-12-29T00:02:00.008+01:00

De Kerstman verraste mij met een alleraardigst koffietafelboek, het door Milko den Leeuw en Martin Pruijs geredigeerde De Gouden Bocht van Amsterdam.
De Gouden Bocht in de Herengracht wordt al eeuwen gezien als het meest prestigieuze stukje grachtengordel. Cohen heeft er zijn ambtswoning. Mozkowicz zijn kantoor. Deftige lieden hebben er in het verleden gewoond. Goudstikker met zijn kunsthandel zat er ook.
Toen het boek in 2006 met veel tamtam werd gepresenteerd heb ik het al eens verlekkerd doorgebladerd. Een keur aan deskundige schrijvers heeft er aan meegewerkt en de illustraties zijn prachtig. Oblong formaat, gebonden, glossy papier, en o ja, de prijs: bijna veertig euro. Ik had het toen even niet in mijn achterzak zitten.
Maar zoals schrijvers weten: iedereen komt in de ramsj te liggen tegenwoordig. En gelukkig dus ook dit mooie boek. Bij De Slegte in de Kalverstraat, voor net iets minder dan vijftien euro. Het plastic zit er nog omheen.

De website (met de oude prijs): http://www.degoudenbocht.nl/

DNA-dag in Leiden

2008-12-04T00:05:00.014+01:00

Zaterdag 29 november waren zo’n driehonderd belangstellenden naar Leiden gekomen voor de afsluitende dag van het Project Genetische Genealogie in Nederland. Eerder in het jaar was bij ongeveer 450 mannen DNA afgenomen, dat vervolgens is onderzocht door het Forensisch Laboratorium voor DNA Onderzoek van het Leids Universitair Medisch Centrum.
In een bijna volle collegezaal van het Kamerlingh Onnes gebouw werden die middag de resultaten en conclusies van het eerste jaar van het project gepresenteerd. Na de opening door projectleider Leo Barjesteh gaf bioloog Frans Plooij ons een overzicht van de ontwikkelingen in zijn wetenschap die ons brachten waar we nu zijn: Linnaeus, Darwin, Mendel, Hugo de Vries, Watson & Crick, de theorieën kwamen in sneltreinvaart voorbij.
Stadsarcheoloog Tim de Ridder en archivaris Harm Jan Luth gunden ons een kijkje in de keuken van het Vlaardingen Project. DNA uit opgegraven skeletten was vergeleken met dat van nog levende Vlaardingse mannen. Het DNA van tandarts Eduard Zuiderent (die ook aanwezig was in Leiden) bleek een full blown match met dat van een van de opgegravenen, die rond de tijd van de Slag bij Vlaardingen (1018 AD) moet hebben geleefd.
Na de pauze vertelde de Eindhovense stadsarcheoloog Nico Arts over de opgraving bij de Catharinakerk. Het resultaat van onderzoek van het daar gevonden DNA laat trouwens nog op zich wachten. Net als in Vlaardingen zorgde het project voor een vloedgolf aan publiciteit. Arts was zelfs door de Amerikaanse nieuwszender CNN geïnterviewd. Anderzijds leerde zijn verhaal ons dat tegenwerking door ambtenaren en politici fors kan zijn, waardoor de financiële bodem onder de onderneming dreigde weg te zakken. Nico Arts bracht zijn verhaal met - om een uitdrukking te gebruiken van stadsgenoot Theo Maassen - echte Eindhovense humor.
Uit de voordracht van bioloog Toon van Gestel (ook Eindhovenaar!) over de vroege mens, in zijn evolutie van mensaap tot homo sapiens, blijkt dat nieuwe onderzoeksfeiten nog steeds dwingen tot het bijstellen van bestaande theorieën. Dat was ook de conclusie van Leo Barjesteh in zijn afsluiting. De genetische genealogie is een jonge tak van wetenschap. Spectaculaire gevolgtrekkingen zijn verleidelijk, maar juist doordat het onderzoek nog volop in beweging is dragen onze conclusies een voorlopig karakter. Zo kan binnen een bepaalde familie in eeuwen geen genetische mutatie voorkomen, terwijl binnen een andere familie zelfs twee broers genetisch van elkaar kunnen verschillen. Leo drukte ons op het hart DNA onderzoek altijd te blijven combineren met archiefonderzoek.
Vooruitlopend op de details die worden gepubliceerd in het nog te verschijnen boek Zonen van Adam lijkt de bevolking van Nederland te worden gedomineerd door twee haplogroepen: R1b neemt daarvan 50 procent voor zijn rekening en I (i, niet 1) circa 33 procent. Andere haplogroepen komen in veel mindere mate voor. Heel simpel gesteld zijn er in de bevolking van ons land twee grote invloeden aanwijsbaar: een Romaanse (haplogroep R1b) en een Vikingen-invloed (haplogroep I). Ook werd nog gesproken over het nut van het bepalen van meer of minder markers bij DNA-onderzoek en op het laatst werden er indrukwekkende clusteroverzichten op het scherm vertoond. Saillant detail: de familie Verdonk (die van Rita) is een oer-Nederlandse R1b familie.

Ik heb de dag ervaren als interessant, leerzaam en gezellig. Het is een bijzondere ervaring om met een paar honderd gelijkgestemden in een collegezaal te zitten. Om te weten dat je, althans in Nederland, pionier bent op het gebied van genetisch DNA onderzoek. Over pakweg tien jaar zal deelname aan zo’n onderzoek vele malen goedkoper zijn, is er meer vergelijkingsmateriaal, zijn er nieuwe onderzoekstechnieken en is het de gewoonste zaak van de wereld om aan een collega-genealoog te vragen: van welke haplogroep ben jij eigenlijk?

Persoonskaarten en privacy

2008-11-19T00:01:00.002+01:00

In de periode 1938-1994 werd van elke Nederlander een persoonskaart aangelegd. Deze kaarten, die door de gemeenten werden bijgehouden, vormden een soort losbladig bevolkingsregister. In 1994 is men overgegaan op een geautomatiseerde bevolkingsboekhouding, de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA).
De persoonskaarten van overledenen en vanaf 1994 de persoonslijst, een papieren uitdraai van de persoonsgegevens, worden bewaard bij het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in Den Haag, als het zogenaamde centraal archief van overledenen. Uittreksels van deze kaarten- en lijsten zijn, schriftelijk en tegen kosten, door iedereen op te vragen. Bijvoorbeeld door notarissen die de erfgenamen van een overledene zoeken. Of door stamboomonderzoekers.
In verband met de privacy van betrokkenen worden bepaalde gegevens niet in het uittreksel vermeld: de woonadressen (jonger dan 20 jaar), de oorzaak van overlijden, godsdienst, maar ook zaken als ontzetting uit de ouderlijke macht, opnamen in een psychiatrische inrichting e.d. Die gegevens worden trouwens ook niet bekend gemaakt aan nabestaanden, dus als u de oorzaak van overlijden van uw grootmoeder wilt weten, dan hebt u domweg pech.
Sinds en door de opkomst van internet wordt er opnieuw veel aandacht aan privacyproblematiek besteed. En dat is terecht. Met een druk op de knop kun je vaak redelijk wat over iemand te weten komen. Dat beangstigt velen van ons. Mijns inziens is die angst niet altijd op feitelijkheid gebaseerd (dat is vaak zo bij angst). Je bespied voelen is iets heel persoonlijks, de een heeft daar meer last van dan de ander. Het gaat erom welke persoonsgegevens van u werkelijk te traceren zijn en wat iemand met slechte bedoelingen met die gegevens kan doen.
De Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) geeft (impliciet) aan hoe stamboomonderzoekers met persoonsgegevens van nog levende personen dienen om te gaan. In de praktijk is het gebruik gegroeid dat je op internet niet ongevraagd gegevens publiceert van anderen. Dus niet de geboortedatum van je zus, om maar wat te noemen, zonder haar eerst om toestemming te vragen. Ook al denk je haar nog zo goed te kennen en ook al is de kans groot dat ze er geen bezwaar tegen heeft.
Op het Stamboom Forum ontspon zich laatst de discussie of de inzagemogelijkheid van persoonskaarten- en lijsten niet in strijd is met de privacy. Overledenen vallen niet onder de WBP, die hebben in principe geen privacy. Maar op de kaarten- en lijsten staan vaak ook de basisgegevens van de kinderen van de overledene: volledige naam, geboorteplaats en geboortedatum. En soms de partner van het kind en de datum van het huwelijk. Die gegevens zijn dus door iedereen te achterhalen en dat schiet sommigen van ons in het verkeerde keelgat.
Wat weinigen weten is dat tegen deze openbaarmaking bezwaar gemaakt kan worden. En wel op grond van artikel 54 van de Regeling Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens:

1. Een ieder omtrent wie gegevens zijn opgenomen in het centraal archief van overledenen kan de minister schriftelijk verzoeken, geen gegevens die hem betreffen aan een derde te verstrekken. Artikel 79, vierde en vijfde lid, van de wet is van overeenkomstige toepassing.
2. De verzoeker verstrekt de benodigde inlichtingen om aan het verzoek te kunnen voldoen.
3. De minister geeft aan het verzoek binnen vier weken gevolg en doet daarvan terstond schriftelijk mededeling aan de verzoeker.
4. In afwijking van het eerste lid kunnen gegevens omtrent de verzoeker aan een derde worden verstrekt, indien de verstrekking noodzakelijk is in verband met de uitvoering van een algemeen verbindend voorschrift en de persoonlijke levenssfeer daardoor niet onevenredig wordt geschaad.
5. De minister maakt een beschikking om niet te voldoen aan het verzoek, bedoeld in het eerste lid, binnen vier weken na het verzoek bekend aan de verzoeker.
6. De minister maakt een beschikking om krachtens het vierde lid gegevens omtrent een levende persoon te verstrekken terstond bekend aan de betrokkene. Hij geeft geen uitvoering aan de beschikking binnen een bij die beschikking gestelde termijn.

Het Centraal Bureau voor Genealogie maakt op haar website tot op heden geen melding van deze mogelijkheid en ook het informatieblad Persoonskaarten en persoonslijsten (editie januari 2008), dat van de site te downloaden is, geeft hierover geen uitsluitsel. Het is wellicht een idee als het CBG bovendien een voorbeeldbrief, met een dergelijk verzoek aan de minster, op de website zou plaatsen. Van mij krijgt de minister geen verzoek, ik heb niet zoveel problemen met de huidige gang van zaken, maar ik denk dat een aantal Nederlanders graag van deze mogelijkheid gebruik zal maken.

Mijn archiefcamera

2008-11-02T23:41:00.004+01:00

Onlangs kocht ik mijn derde Canon PowerShot. De eerste had een resolutie van 2.3 megapixels. We schrijven 10 januari 2004, gekocht bij de Block in Haarlem voor 233 euro. Extra vijf jaar garantie genomen (stom! zo lang gaat zo’n ding niet mee!) en een compact flash kaartje van 64 Mb, in totaal was ik 302,98 euro kwijt. Daar kwamen batterijen met oplader dan nog bij.
In 2006 volgde de A540. Die gebruik ik nog steeds, voor de vakantiekiekjes. Aan mij is geen kunstfotograaf verloren gegaan. Heel vroeger had ik wel eens artistieke oprispingen en ik heb misschien ooit één geslaagde portretfoto gemaakt. Zwart-wit, met een pre-digitale spiegelreflex (zo’n ding dat iedereen met artistieke aspiraties gebruikte). Het had wat Anton Corbijn-achtigs, die foto, maar dat kwam vooral omdat een vriendin (die echt verstand heeft van fotograferen) hem zo mooi ontwikkeld en vergroot heeft.
Die A540 nam ik altijd mee naar het archief om stukken te fotograferen. Hij had een vaste plaats in mijn laptoptas. Maar daardoor kon de rest van de familie geen spontane kiekjes meer maken. Mijn laptoptas was namelijk of in een archief (met mij mee) of op mijn kamer, twee hele trappen op. Vandaar dat ik maar een aparte archiefcamera heb gekocht, de Canon Powershot A590 IS, bij MyCom voor 123 euro.
IS staat voor Image Stabilization, beeldstabilisatie. Dat is echt iets van de laatste tijd, althans de betaalbare variant. Ik wilde IS, omdat de belichtingsomstandigheden in archieven vaak verre van optimaal zijn. Je mag niet flitsen, vooral om de overige bezoekers niet te storen, dus dan kom je uit op een langere sluitertijd, met het risico van een bewogen opname als je uit de hand fotografeert. Statieven zijn in sommige archieven trouwens niet toegestaan. In de praktijk betekende fotograferen zonder IS dat je voor de zekerheid twee opnames maakte van een pagina, voor het geval de ene bewogen was. Ik heb het gisterenmiddag geprobeerd op de studiezaal originelen van het Stadarchief Amsterdam: met IS voldoet één opname, mits je vooraf rustig scherp stelt (knop half indrukken). Ik maakte 218 foto’s en er is er niet één mislukt. Zo boek je dus heel wat tijdwinst.
Wat valt er verder over de camera te zeggen? Hij heeft een resolutie van 8.0 megapixels, voldoende voor archiefwerk. Er valt redelijk wat aan in te stellen. Hij voelt plastic-achtiger aan dan z’n voorgangers. Het display is lekker groot. Met de twee AA batterijen doe ik al een hele tijd. Nieuw is ook dat er losse lenzen te koop zijn voor dit model: groothoek, tele- en macro. Het is wonderbaarlijk wat een cameraatje van 123 euro tegenwoordig allemaal kan. Wat mij betreft een aanrader. Kun je je dure en zware spiegelreflex voortaan thuislaten. En bewaren voor het echte werk.

Identiteitsdiefstal

2008-11-01T00:02:00.001+01:00

Het eerste artikel over identiteitsdiefstal dat echt hout snijdt moet nog geschreven worden. In computertijdschriften en op internet vind je vage kreten als: ‘Identiteitsdiefstal neemt steeds grotere vormen aan!’, ‘Pas op voor mensen die uw identiteit willen stelen!’. En zoals dat gaat: de een praat de ander na zonder de bron te checken of te vragen: wat wordt hier nu eigenlijk beweerd? Identiteitsdiefstal, het zal ongetwijfeld bestaan, maar wat is er anders aan dan good old oplichting, dat gewoon strafrechtelijk vervolgd moet worden? Het schijnt in Amerika veel te gebeuren. Wat gebeurt er trouwens niet in Amerika, vraag ik me zo langzamerhand af? Is dat niet hetzelfde land waar je kinderen ADHD krijgen als ze te veel Cola-light drinken? Of waar de Twin Towers zouden zijn opgeblazen door de overheid? Is dat ons voorland? Nee toch, hoop ik?
Wat typisch is voor Amerika en wat de zaak daar gecompliceerder maakte dan hier is de centrale rol die het Social Security Number (SSN) daar speelt. Heb je iemands SSN, dan kom je een heel eind. En laat dat nu dus wel ons voorland zijn!
In 1985 ontvingen wij als Nederlanders van de Inspecteur der Directe Belastingen een informatieblad over het nieuw in te voeren fiscaal nummer. Ik citeer: Het fiscaal nummer is het nummer waaronder u bij de Belastingdienst bekend staat. Voor anderen heeft het nummer geen betekenis. U kunt het fiscaal nummer in feite vergelijken met uw bank- of gironummer dat u gebruikt in relatie met bank of girodienst [girodienst, lekker ouderwets he? Ze bedoelen de huidige ING! BL]. Het fiscaal nummer wordt alleen voor belastingdoeleinden gebruikt. Nergens anders voor. Dat is een waarborg voor de bescherming van uw persoonlijke gegevens.
Dus even recapituleren: juist doordat het fiscaal nummer nergens anders voor wordt gebruikt, is het een waarborg voor de bescherming van uw persoonlijke gegevens. Van identiteitsdiefstal was de overheid zich destijds dus wel degelijk bewust. Wat inhoudt dat diezelfde overheid die waarborg in het volle bewustzijn van wat ze aan het doen was, heeft laten varen. Het fiscaal nummer werd sofi-nummer en is per november 2007 het burgerservicenummer (BSN) geworden.
Dat de overheid veel beloften niet nakomt lijkt me een open deur. Daar gaan we het verder niet over hebben. Maar het blijft jammer, want het is niet goed voor je geloofwaardigheid en je gezagspositie. Hoe wil je burgers aanspreken op hun gedrag als je zelf niet nakomt wat je hebt beloofd?

Ook in het archiefwezen gaan we het burgerservicenummer tegenkomen. Het Utrechts Archief gebruikt het al. Na het debacle met de landelijke Archiefkaart van DIVA moest men natuurlijk iets anders verzinnen, dat is duidelijk. Beter en goedkoper zal het zeker worden. Maar dat is ook niet zo moeilijk.

Postuum eerbetoon

2008-10-16T23:25:00.007+02:00

Twee van mijn voorouders hebben gevochten in het leger van Napoleon. In de Franse Tijd is de dienstplicht ingevoerd, maar deze twee mannen waren beroepsmilitair, ze hebben er zelf voor gekozen.
Van de ene, Hendrik Leuvens, weet ik niet veel. Hij was afkomstig uit Rotterdam, trouwde in 1802 te Kampen (garnizoensstad) en is niet teruggekeerd uit de Russische Veldtocht (1812). Bij het huwelijk van zijn zoon verklaren getuigen dat Hendrik in Rusland is achtergebleven.
Van de andere, Jan Haagstee (1782-1854), weet ik meer. Hij heeft de Napoleontische oorlogen overleefd, de guerrillaoorlog in Spanje, maar ook de Russische Veldtocht. Tijdens die tocht is hij op een gegeven moment gedeserteerd uit het 33ste Regiment Lichte Infanterie en overgelopen naar de Poolse Zwarte Huzaren. Dat was een verstandige zet, want het 33ste is op 17 november 1812 bij Krasnoi door de Russen in de pan gehakt. Er waren slechts enkele overlevenden.
Later is Jan teruggekeerd naar Nederland en heeft hij gevochten in de Slag bij Waterloo (1815), nu tegen Napoleon. Na een periode op het eiland Curaçao (als compensatie voor het koude Rusland?) ging hij in 1822 met gagement (pensioen). In de linkerheup had hij een wond door een vijandige lanssteek.
Jan is in 1854 in Nijverdal overleden. Hij heeft nooit een onderscheiding gehad voor zijn krijgsverrichtingen. Dat zit zo: in 1825 stelde koning Willem I een onderofficiersmedaille in. Jan had, als korporaal, het leger echter al in 1822 verlaten, dus naar die medaille kon hij fluiten. Pas in 1865, vijftig jaar na dato, ontvingen de overlevenden van de slag bij Waterloo van de Nederlandse regering een lintje, het zogenaamde zilveren herdenkingskruis 1815. Beter laat dan nooit, maar als je bedenkt dat de jongste soldaten twintig jaar waren in 1815, kom je uit op een groep 70-plussers die de medaille kreeg uitgereikt. En daar zat Jan Haagstee dus niet meer bij.
Ook een derde mogelijkheid tot onderscheiding heeft hij misgelopen. In 1857 reikte Napoleon III, toen keizer van Frankrijk en een (betwiste) neef van Napoleon Bonaparte, een herinneringsmedaille uit aan de ex-militairen van het leger van zijn oom. Jan Haagstee was echter drie jaar daarvoor overleden en de medaille werd niet postuum toegekend.
Onlangs kon ik een exemplaar van deze medaille, de Médaille de Sainte-Hélène, voor een redelijke prijs op de kop tikken. Zonder lintje weliswaar, maar voor de rest helemaal gaaf. Op de ene kant staat de beeltenis van de grote keizer himself met de tekst Napoleon I Empereur (Napoleon I keizer) en aan de andere kant: A ses compagnons de gloire sa dernière pensée Ste Hélène 5 Mai 1821 (Voor zijn kameraden van de roem (glorie), zijn laatste gedachte Sint-Helena 5 mei 1821). Langs de rand staat nog: Campagnes de 1792 á 1815 (veldtochten van 1792 tot 1815). Napoleon had in zijn testament, dat hij in ballingschap op het eiland Sint-Helena had opgemaakt, zijn vroegere strijdmakkers met een geldbedrag bedacht. Door tegenwerking van de Engelsen en gebrek aan geld was die wilsbeschikking echter nooit ten uitvoer gebracht. Die medaille moest dat compenseren.

Ik heb hem maar postuum uitgereikt aan mijn twee overleden voorvaders. Of ze er blij mee zijn, weet ik niet. Maar het was het minste wat ik kon doen. Nederland kent geen monument of plaats van herinnering (naar het Franse Lieu de Mémoire) voor de gevallenen van de legers van Napoleon. Naar de laatste schattingen liggen er in massagraven in de Russische grond zo’n 400.000 militairen uit het Franse leger, waarvan zo’n 25.000 Nederlanders. Gesneuveld of doodgevroren. En doodgezwegen tot op de dag van vandaag.